Sarnowo - grobowce megalityczne

Opis

Grobowce powstały w okresie neolitu około 3,5 tysiąca lat B.C.E (czyli tysiąc lat wcześniej niż egipskie piramidy i Stonehenge), a ich zewnętrzne granice stanowiły wielotonowe głazy. Ciało składano zazwyczaj na początku szerszej części grobowca do której czasami prowadził krótki korytarz osłonięty przez drewniane bale.

W grobowcach znajdowano przy szkieletach amfory, naczynia gliniane oraz ostrza krzemienne (krzemień pochodził aż z Wołynia). Czaszki zazwyczaj wskazywały wierzchołek grobowca (jego węższą część) i były najczęściej skierowane w kierunku południowo-zachodnim. W niektórych przypadkach, tuż przy szkielecie, odkrywano ślady paleniska (znicze podczas pochówku?).

Grobowce zostały poważnie zniszczony w czasie I Wojny Światowej, głazy stanowiące ich obstawę zostały użyte do budowy drogi (wcześniej rozbito je lub wysadzono dynamitem), a w czasie rekonstrukcji archeologicznej ustawiono jedynie kilka mniejszych głazów symbolicznie i poglądowo.

Fotografie

W drodze do stanowiska archeologicznego:

Widok grobowców w technologii LIDAR (Geoportal):

Rozmieszczenie grobowców na tradycyjnej mapie (GPS Parking: N 52.48770°, E 18.75356°):

Grobowiec 1

Przebadany i zrekonstruowany w 1950 roku. Jego długość: 77m. Szerokość podstawy: 12m. W nasypie znaleziono fragmenty ceramiki kultury pucharów lejkowatych oraz obrobione krzemienie. Grobowiec zawiera dwa pochówki. W pierwszym z nich znaleziono kości 65-letniego mężczyzny (głowa wskazuje kierunek południowo-zachodni). Drugi pochówek - późniejszy - pochodzi z czasów kultury amfor kulistych i zawiera fragmenty czterech ludzi oraz świni i krowy.

Grobowiec 2

Przebadany i zrekonstruowany w 1950 roku. Długość: 83m. Szerokość podstawy: 12m. W grobowcu znajdują się 4 groby szkieletowe, z czego pierwszy okazał się pochówkiem podwójnym (dorosły mężczyzna i kobieta w wieku ok. 16 lat) z głowami wskazującymi wierzchołek grobowca (węższą część), skierowanymi na południowy-zachód. W nasypie znaleziono fragmenty ceramiki kultury pucharów lejkowatych oraz naczynie z odciskami sznura (kilkaset lat młodsze niż grobowce, kultura ceramiki sznurowej), ale także ceramikę kultury lendzelskiej (o wiele starszą niż grobowce, 5 tysiąclecie B.C.E.).

Grobowiec 3

Przebadany i zrekonstruowany w 1950 roku. Długość: 38,5m. Szerokość podstawy: 9,5m. Zawiera jeden pochówek (mężczyzna ok. 25 lat), z czaszką skierowaną do wierzchołka grobowca (w kierunku południowo-zachodnim). Przy głowie znaleziono ozdobę z kła dzika. Nasyp zawierał fragmenty ceramiki kultury pucharów lejkowatych oraz fragmenty krzemienia czekoladowego z okolic Gór Świętokrzyskich.

Grobowiec 4

Przebadany i zrekonstruowany w 1951 roku. Długość: 80m. Szerokość podstawy: 11m. Do budowy czoła grobowca użyto znaczną ilość torfu. Grobowiec zawiera aż 5 pochówków, w niektórych przypadkach kości nie zachowały się. Nasyp zawierał fragmenty naczyń kultury pucharów lejkowatych, igły z kości zwierzęcych, ostrza krzemienne. Piąty z pochówków, znajdujący się w środkowej części grobowca, jest dużo późniejszy niż sam grobowiec.

Grobowiec 5

Przebadany i zrekonstruowany w 1951 roku. Długość: 76m. Szerokość podstawy: 9,5m. Grobowiec ograbiony / zniszczony w czasach nowożytnych.

Grobowiec 6

Przebadany i zrekonstruowany w 1951 roku. Długość: 60m. Szerokość podstawy: 11,5m. Odchylenie czoła grobowca wskazywało prawie wschód. Zawierał jeden pochówek mężczyzny w wieku ok. 65 lat z głową umiejscowioną w kierunku wierzchołka grobowca (kierunek zachodni). Nie znaleziono przy nim żadnych ozdób, natomiast nasyp zawierał fragmenty ceramiki kultury pucharów lejkowatych, fragment łyżki glinianej oraz fragmenty krzemieni.

Grobowiec 7

Przebadany i zrekonstruowany w 1967 roku. Długość: 75m. Szerokość podstawy: 10m. W grobowcu znajdował się jeden pochówek szkieletowy z głową umiejscowioną w kierunku wierzchołka (południowo-zachodnim). Nie odnaleziono przy szczątkach darów grobowych. Oprócz głównego grobu natrafiono na górny wkop służący do zbiorowego pochowania kilku osób (2-9) związanych prawdopodobnie z kulturą amfor kulistych. Kości tych osób nosiły ślady złamań, nadgryzania (niektórzy upatrują w tym ślady rytualnego kanibalizmu, choć można to też tłumaczyć obrażeniami doznanymi w czasie walki lub atakiem dzików / wilków).

Grobowiec 8

Przebadany i zrekonstruowany w latach 1966-1972. Długość: 71m. Szerokość podstawy: 12m. W obrębie grobowca znaleziono ślady orki (więc grobowiec wybudowano na polu ornym) oraz fragmenty ceramiki kultury pucharów lejkowatych, ozdoby z muszli oraz fragmenty krzemienne. Grobowiec zawiera trzy pochówki, szkielety jednak nie zachowały się. Nietypową rzeczą w tym przypadku jest dobudowanie na czole grobowca dodatkowej komory grobowej o długości 9 metrów, w której pochowano dwie osoby (18-letnia kobieta i 40-50-letni mężczyzna) z głowami w kierunku wierzchołka (południowo-zachodnim). Znaleziono tam też fragmenty skorupiaków i kości zwierzęce.

Grobowiec 9

Przebadany i zrekonstruowany w latach 1969-1974. Długość: 30m. Szerokość podstawy: 10m. We wnętrzu odkryto jeden pochówek kobiety w wieku 50-70 lat (175cm wzrostu) z usytuowaną głową w kierunku zachodnim (w poprzek grobowca). Grób został przykryty warstwą torfu zawierającą muszle ślimaków. Kobieta miała prawdopodobnie garba (skrzywiony kręgosłup, na kościach zmiany reumatyczne). Miejsce pochówku było prawdopodobnie obudowane drewnianą konstrukcją. Przy zmarłej znajdowała się gliniana łyżka, dłuto kościane oraz fragmenty ceramiki kultury pucharów lejkowatych.

Nieopodal grobowców megalitycznych można natrafić także na stanowisko 1A z osadą i ośmioma grobowcami indywidualnymi (neolit i początek epoki brązu). Osada znajduje się około stu metrów od cmentarzyska megalitycznego, w starorzeczu rzeki Zgłowiączki: